Còn về trường hợp các nhà báo bị bắt khi tham gia đưa tin vụ tiêu cực, ông Truyền cho biết: “Thời gian gần đây có một số nhà báo trong quá trình thực hiện nhiệm vụ đã vi phạm pháp luật, không liên quan đến chống tham nhũng. Việt Nam coi tham nhũng là quốc nạn và liên quan đến sự sống còn của đất nước nên chúng tôi không hề cấm đoán, bài trừ hành vi chống tham nhũng. Trên lĩnh vực chống tham nhũng cũng như các lĩnh vực khác, chúng tôi có pháp luật và khi ai vi phạm pháp luật thì đều bị xử lý, kể cả khi chống tham nhũng mà vi phạm pháp luật thì cũng bị xử lý”.

Tổng Thanh tra Chính phủ cũng cho biết thêm: "Chúng tôi đang xúc tiến xây dựng chiến lược phòng chống tham nhũng. Đây là một kế hoạch hành động mang tầm nhìn xa, nên chúng tôi đầu tư rất lớn. Chiến lược này nói lên quyết tâm chính trị của Việt Nam một cách rõ ràng và minh bạch" trong việc PCTN.

Các băn khoăn của đại diện các nhà tài trợ đều được Tổng thanh tra Chính phủ Trần Văn Truyền giải trình tương đối xác đáng và chi tiết. Ngài Rolf Bergman cũng đưa ra gợi ý cho các cuộc đối thoại tiếp theo, tập trung vào vấn đề tham nhũng trong doanh nghiệp nhà nước và đầu tư công.

Chống tham nhũng từ khía cạnh con người

Gốc rễ của vấn đề tham nhũng đều nằm trong nhận thức và hành vi của con người. Do đó, ngay trong phần khai mạc buổi đối thoại, Đại sứ Thụy Điển Rolf Bergman đã lý giải về chủ đề thảo luận chính lần này: "Nếu Việt Nam muốn tăng cường sự công khai, minh bạch, vai trò cải cách hành chính trong phòng, chống tham nhũng cũng như việc quản lý nguồn nhân lực là rất quan trọng. Đó là lý do tại sao chủ đề của buổi đối thoại này là chống tham nhũng trong cải cách hành chính, cụ thể hơn là về trách nhiệm và tính chuyên nghiệp của cán bộ công chức".

Đó không chỉ là đánh giá của các cố vấn và nhà tài trợ nước ngoài, mà bản thân các chuyên gia của Việt Nam cũng đồng tình với quan điểm trên. Ông Đinh Văn Minh - Viện trưởng viện Khoa học thanh tra thuộc Thanh tra Chính phủ - thừa nhận tính chuyên nghiệp và tính trách nhiệm của công chức Việt Nam chưa cao. Đặc điểm rõ nhất thể hiện điều này chính là sự thiếu chuyên tâm và công tâm trong công việc của họ. Yếu tố lề lối làm việc và chế độ tiền lương không thỏa đáng đã khiến cho một bộ phận công chức không mấy mặn mà với công việc chính của mình.

Một nội dung mà ông Ayumi Konishi - Giám đốc Quốc gia, Ngân hàng Phát triển châu Á ADB - trình bày được các đại biểu rất đồng tình là các nguy cơ về đạo đức và vấn đề người quản lý - cán bộ, công chức cấp dưới. Theo đó, trong hệ thống công vụ hiện hành có các điểm yếu về chế độ khen thưởng, nên hầu như không có động lực nào để cán bộ, công chức nỗ lực thêm để thực hiện nhiệm vụ tốt hơn. Từ đó, việc thăng chức trên cơ sở thâm niên công tác sẽ gây tổn hại hơn đến hệ thống các động lực.

Những nhận định và phân tích của các chuyên gia đã phản ánh khá rõ nét các nguyên nhân dẫn đến tham nhũng xuất phát từ chính việc bổ nhiệm, tuyển dụng và thăng chức của giới công chức VN. Trong số các giải pháp mà các đại biểu đưa ra, đáng chú ý và mới nhất là ý kiến của Tiến sĩ Đỗ Gia Thư - Vụ trưởng Vụ Pháp chế - Thanh tra Chính phủ. Trong phần tham luận của mình, Vụ trưởng Vụ Pháp chế đã đề cập đến việc triển khai thực hiện Đề án đưa nội dung phòng, chống tham nhũng vào chương trình đào tạo.

"Theo như chúng tôi được biết thì đề án này được triển khai ngay với học sinh cấp 3, tức là học sinh phổ thông trung học trở lên đến trình độ đại học, cả về đào tạo học nghề, sinh viên đại học và cán bộ công chức nhà nước. Với từng đối tượng thì quy mô học PCTN có mức độ khác nhau" - ông Thư chia sẻ.

Vấn đề về chương trình giảng dạy, ông Thư cho biết: theo kế hoạch thì Thanh tra Chính phủ đang phối hợp với Bộ Giáo dục Đào tạo, Bộ Nội vụ và các cơ quan khác để xây dựng các chương trình khung. Trên cơ sở chương trình khung đó thì từng Bộ, Ngành xây dựng nên giáo trình đối với đối tượng học cho phù hợp. Ví dụ như Bộ Nội vụ thì xây dựng giáo trình đào tạo bồi dưỡng cho các cán bộ công chức. Còn Bộ Giáo dục - Đào tạo thì xây dựng chương trình về vấn đề này cho các đối tượng là học sinh, sinh viên.

Trong Đề án có lưu ý đến một số kinh nghiệm của nước ngoài, nhưng ở mỗi nước thì vấn đề này cũng khác nhau. Tuy nhiên chương trình cũng sẽ phải tính đến các đặc thù của VN, chẳng hạn như văn hóa ứng xử. Do VN cũng là một nước phương Đông nên văn hóa ứng xử sẽ khác với các nước phương Tây. Ông Thư nhấn mạnh: "Chuyện quà cáp, tạ ơn từ xưa tới nay ở VN là truyền thống rồi. Nhưng cần phân biệt rất rõ chuyện hối lộ bằng phong bì với vấn đề quà cáp thân hữu nhân ngày lễ, tết, hoặc học trò đi chúc Tết thầy... vì trong phong tục Á Đông, những ứng xử đó đó là tình cảm. Theo quan điểm của tôi là cần phân biệt rõ chuyện này".

Thu Lượng