"Bất kỳ doanh nghiệp nào nếu biết sử dụng nhân lực có trình độ cao, có tầm nhìn tốt thì hoàn toàn có thể sử dụng người tài năng ngay từ bước khởi đầu để phát triển thành doanh nghiệp (DN) lớn. Không ai mới bắt đầu đã là doanh nghiệp lớn, ngay cả Bill Gates cũng bắt đầu từ doanh nghiệp nhỏ" - Đó là khẳng định của ông Vũ Tiến Lộc - Chủ tịch Phòng Thương mại và Công thương Việt Nam (VCCI) bên lề hội thảo "Lao động và Phát triển nguồn nhân lực" diễn ra sáng 1/7.

Chưa chắc một công chức nhà nước đã đóng góp tốt hơn...

* Ông đánh giá thế nào về chất lượng nguồn nhân lực Việt Nam sau gần 2 năm gia nhập WTO?

- Hiện nay nền kinh tế của ta duy trì nhịp độ tăng trưởng ở mức tương đối cao, nhưng chất lượng công nghệ và nguồn nhân lực còn thấp. Tỷ lệ 25% lao động được đào tạo vẫn là rất thấp và đó cũng là thách thức lớn nhất của chúng ta. Phải làm sao để họ được đào tạo để trước khi có việc làm trong nền kinh tế.

* Chúng ta đã có một thời gian tương đối dài để chuẩn bị cho việc gia nhập WTO vậy mà chất lượng nguồn nhân lực đến nay vẫn chưa tương ứng với những đòi hỏi mà nền kinh tế đặt ra. Theo ông, cần làm gì để giải quyết bất cập này?

- Để phát triển thị trường nhân lực trong tương lai, chúng ta cần đào tạo theo yêu cầu của xã hội, trong đó đào tạo theo nhu cầu của DN là thành tố quan trọng nhất. Muốn thực hiện được, cần có sự hợp tác giữa DN với các trường đại học, cơ sở đào tạo và dạy nghề để đặt hàng các trường ĐH và cơ sở dạy nghề đào tạo nguồn nhân lực cho họ trong tương lai. DN không chỉ đặt hàng với các cơ sở đào tạo mà phải là chủ thể quan trọng cho quá trình đào tạo đó, phải có sự đầu tư nhất định chứ không thể chỉ đứng ngoài làm khách hàng đặt hàng người khác phát triển nguồn nhân lực cho mình. Chỉ khi nào các DN thực sự thấy được lợi ích và trách nhiệm của mình trong việc tham gia vào tổ chức quá trình đào tạo mới có sự đột phá trong nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Chúng ta đang trong quá trình vận động hợp tác quốc tế để đầu tư xây dựng các cơ sở đào tạo đẳng cấp quốc tế ở Việt Nam. Việc mở rộng hợp tác giữa DN với các cơ sở đào tạo trong và ngoài nước cũng là một vấn đề cần cân nhắc.

Ngoài ra, cần tiếp tục đổi mới cơ chế chính sách, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho khu vực DN và khu vực đầu tư nước ngoài tham gia vào hệ thống giáo dục này. Tuy nhiên, việc nâng cao chất lượng nguồn lao động đòi hỏi phải có thời gian, không thể chỉ tính bằng 1-2 năm.

* Hiện nay có xu hướng chuyển dịch lao động, đặc biệt là lao động chất lượng cao từ DN Việt Nam ra DN nước ngoài. Ông đánh giá thế nào về xu thế này?

- Ngoài xu hướng đó, còn có xu hướng ngược lại: lao động trình độ cao hoạt động trong DN nước ngoài tham gia vào DN trong nước. Những DN nhà nước có hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh tốt hoàn toàn có khả năng cạnh tranh được với khu vực đầu tư nước ngoài về tiền lương và điều kiện lao động. Như vậy, chúng ta đang chứng kiến một sự chuyển dịch ngược, song nên coi đó là hiện tượng bình thường. Cũng đừng quá ngạc nhiên nếu như những người có năng lực trong bộ máy nhà nước chuyển sang làm ở khu vực kinh tế tư nhân. Chưa chắc một công chức nhà nước đã đóng góp cho đất nước tốt hơn một người lao động làm việc trong doanh nghiệp. Do đó, chúng ta nên coi nhân lực làm việc trong khu vực nhà nước hay tư nhân đều bình đẳng trong trách nhiệm, nghĩa vụ với đất nước. Và tất nhiên, họ cũng cần được tôn vinh như nhau.

* Nhân lực là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới việc hấp thụ vốn đầu tư từ FDI. Theo đánh giá của ông, nguồn nhân lực có đáp ứng được yêu cầu về trình độ khi họ dịch chuyển từ các DN nhà nước và ngoài quốc doanh vào DN có vốn đầu tư FDI?

- Nếu có chính sách tốt trong việc huy động các nguồn lực XH tập trung cho đào tạo như đã nói trước thì chúng ta hoàn toàn có khả năng đáp ứng nguồn nhân lực cho khu vực này. Như tôi đã nói, phần lớn thanh niên của chúng ta khi bước vào độ tuổi lao động đều đã trải qua trình độ phổ thông, họ cần được đào tạo nghề hoặc đào tạo trong các cơ sở đại học. Nếu chúng ta có một chính sách tốt thúc đẩy mạnh mẽ hướng đi này, tôi nghĩ trong 5-10 năm tới khả năng đáp ứng yêu cầu nhân lực cho doanh nghiệp có vốn đầu tư FDI không còn là vấn đề lớn đối với chúng ta.

Bill Gates cũng bắt đầu từ DN nhỏ...

* Thế nhưng, các doanh nghiệp lớn sẽ có ưu thế rất mạnh về tài chính so với các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong việc thu hút lao động cấp cao. Điều này sẽ gây ra một khoảng cách lớn giữa DN lớn và nhỏ?

- Không nên quan ngại các DN vừa và nhỏ sẽ bị các DN lớn đánh bại trong vấn đề tuyển dụng và sử dụng người tài. DN lớn mà hoạt động không hiệu quả thì cũng không có khả năng thuê mướn nhân lực cấp cao cả trong và ngoài nước. Hiệu quả sản xuất kinh doanh là yếu tố để đưa ra chiến lược tuyển chọn và sử dụng lao động. Bất kỳ doanh nghiệp nào nếu biết sử dụng nhân lực có trình độ cao, có tầm nhìn tốt thì hoàn toàn có thể sử dụng người tài năng ngay từ bước khởi đầu để phát triển thành DN lớn. Không có DN nào mới bắt đầu đã là DN lớn, ngay cả Bill Gates cũng bắt đầu từ DN nhỏ.

Mặt khác, cần ý thức được rằng không phải là nguồn lao động thuê ở nước ngoài, mà chính các du học sinh, sinh viên có tài của Việt Nam học trong các cơ sở đào tạo trong nước mới là nguồn lực quan trọng và chủ yếu nhất quyết định hiệu quả sản xuất kinh doanh của DN. Mặt khác, việc sử dụng nhân lực còn phụ thuộc vào tầm nhìn của chủ doanh nghiệp.

* Trong báo cáo của hội thảo, các số liệu được lấy từ năm 2006, trong khi giờ đã là 2008. Có vẻ nó hơi lỗi thời so với thực tế hiện nay...

- Báo cáo của chúng tôi chủ yếu trình bày xu thế. Bức tranh về DN Việt Nam năm 2007 so với năm 2006 không thay đổi nhiều vì nó đang nằm trong xu thế diễn biến tương đối tuần tự. Những tháng đầu năm 2008 mới có sự thay đổi quan trọng. Chúng tôi sẽ trình bày trong báo cáo sắp tới.

Báo cáo thường niên vẫn còn tập trung nhiều vào phân tích hiện trạng, phần dự báo môi trường kinh doanh và hoạt động kinh doanh chưa được chú trọng. Đây là năm thứ hai tổ chức hội thảo "Lao động và phát triển nguồn nhân lực", chúng tôi sẽ rút kinh nghiệm về vấn đề này.

Đào tạo nguồn nhân lực: Cần chính sách giáo dục thỏa đáng TS. Phạm Thị Thu Hằng "Trong chính sách giáo dục, ngoài nội dung đào tạo, chúng ta chưa có một chính sách cụ thể khuyến khích đầu tư trong ngành đào tạo. Thêm nữa, đào tạo của chúng ta không gắn với thực tế, các cơ sở đào tạo không đáp ứng được yêu cầu: đầu tư trang thiết bị chưa thỏa đáng, máy móc lạc hậu... Cần thay đổi mô hình đào tạo, đẩy mạnh  nhiều hơn nữa các trường học tư, hoặc trường có đầu tư nước ngoài. Những trường Đại học Hoàng gia của Úc chẳng hạn, đến nay ở ta mới chỉ đếm trên đầu ngón tay. Điều này thể hiện chúng ta chưa đầu tư đủ cho giáo dục và đào tạo phát triển.

Nguyễn Dung - Trang Lâm
thực hiện