Bên lề Hội thảo quốc tế về Chống tham nhũng và Cải cách hành chính diễn ra trong hai ngày 25-26/6, ông Lê Văn Lân - Phó Vụ trưởng Vụ nghiên cứu - tổng hợp và quan hệ quốc tế, Văn phòng ban chỉ đạo trung ương về phòng chống tham nhũng, trao đổi một số ý kiến xung quanh hiệu quả của việc xử lý trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan tổ chức trong phòng chống tham nhũng. 

Ông Lê Văn Lân. Ảnh: TC

- Trong tham luận của mình tại hội thảo, ông đã đề cập đến sự thiếu hiệu quả trong việc xử lý trách nhiệm của người đứng đầu trong công tác phòng và chống tham nhũng, ông có thể nói rõ hơn về mức độ thiếu hiệu quả đó?

Hiện nay trong luật phòng chống tham nhũng đã có quy định về xử lý trách nhiệm của người đứng đầu, chính phủ cũng đã có nghị định quy định việc xử lý trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan, tổ chức, đơn vị khi để xảy ra tham nhũng trong cơ quan, tổ chức, đơn vị mình. Tuy nhiên do nền hành chính còn nhiều hạn chế, thiếu sót và bất cập, mà cụ thể là chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan, tổ chức, đơn vị trong bộ máy nhà nước hiện nay chưa được quy định và xác định một cách rõ ràng, hợp lý, nên trách nhiệm của từng cá nhân, từng chức danh cũng chưa được xác định một cách rõ ràng.

Thế nên khi xảy ra tham nhũng hay vi phạm pháp luật thì việc quy trách nhiệm của từng người, từng chức danh, trong đó có trách nhiệm của người đứng đầu là rất khó. Vì vậy, đã có rất nhiều vụ tham nhũng xảy ra nhưng việc xử lý trách nhiệm của người đứng đầu rất khó khăn, mà thực tế là chúng ta vẫn chưa xử lý được trách nhiệm của người đứng đầu, từ khi có luật phòng chống tham nhũng đến nay, gần như chưa xử lý được trường hợp nào.

- Đó là về cơ chế, còn cá nhân những người đứng đầu nên xác định mức độ trách nhiệm của mình đến đâu trong việc phòng chống tham nhũng tại cơ quan, tổ chức mình?

Việc này đã có quy định rõ và theo tôi, tất cả những người đứng đầu cũng đã xác định được trách nhiệm của họ trong việc phòng chống tham nhũng tại cơ quan, tổ chức mình, nhưng việc thực hiện vẫn còn có khoảng cách so với quy định và so với nhận thức của họ. Họ nhận thức được rằng việc tổ chức thực hiện công tác phòng chống tham nhũng là trách nhiệm trước hết của người đứng đầu, nhưng do nhiều nguyên nhân và lý do khác nhau mà việc thực hiện trách nhiệm ấy của họ chưa được đầy đủ, nghiêm túc, cụ thể như yêu cầu.

- Thế còn băn khoăn của công luận về văn hóa từ chức và nhận trách nhiệm của những người đứng đầu khi để xảy ra những sai phạm nghiêm trọng dưới quyền mình thì sao?

Văn hóa từ chức ở Việt Nam vẫn là một khái niệm mới, chủ yếu là chúng ta đang tiếp thu, tham khảo và vận dụng kinh nghiệm của các nước. Vì thế trong hệ thống pháp luật hiện hành chưa có quy định đầy đủ, cụ thể, rõ ràng về việc từ chức liên quan đến trách nhiệm của người đứng đầu cũng như trách nhiệm của các cán bộ công chức khác.

Như ở các nước, có thể người đứng đầu chưa tham nhũng, nhưng xét về trách nhiệm chính trị, quản lý, hành chính... thì tuy không liên quan trực tiếp nhưng họ vẫn có thể suy nghĩ đến việc từ chức để đảm bảo uy tín cho cơ quan và tránh bức xúc trong dư luận. Ở Việt Nam, yêu cầu này mới chủ yếu được đưa vào các bộ quy tắc ứng xử và đạo đức nghề nghiệp, chứ chưa có các quy định có tính chất pháp lý chặt chẽ.

- Theo ông tính cả nể cố hữu của người Việt Nam có ảnh hưởng đến hiệu quả xử lý trách nhiệm của người đứng đầu trong phòng chống tham nhũng không?

Theo tôi đấy cũng là một trong những nguyên nhân. Nguyên nhân chính là do chưa có các quy định rõ ràng về chức năng quyền hạn như tôi đã đề cập ở trên nên khi có sai phạm xảy ra, việc xác định trách nhiệm của người đứng đầu có liên quan đến đâu để xử lý họ là rất khó. Cộng với tâm lý dĩ hòa vi quý, nể nang của người Việt Nam, mà đặc biệt là truyền thống tôn trọng người lãnh đạo cấp trên và người cao tuổi, khiến việc xử lý trách nhiệm người đứng đầu bị hạn chế nhiều.

- Xin cảm ơn ông!

Ông Mai Quốc Bình - Phó Tổng thanh tra chính phủ: Minh bạch là yêu cầu hàng đầu để chống tham nhũng. Minh bạch trong những chủ trương, chính sách, quyết định liên quan đến nhà nước và quyền lợi của người dân, những chính sách về kinh tế, nguồn vốn, tổ chức cán bộ... Để có sự minh bạch không có cách nào hơn là cải cách hành chính, mở cánh cửa công khai hóa để người dân và doanh nghiệp có điều kiện giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước. Cải cách trước hết là cải cách thế chế, luật và các văn bản dưới luật, để chúng trở thành những tài liệu minh bạch làm nền tảng cho người dân thực hiện quyền giám sát của mình, từ trung ương đến địa phương. Thứ hai là việc quản lý và chi tiêu tài chính công có liên quan đến những nguồn vốn của nhà nước phải được đảm bảo minh bạch, hạn chế tình trạng lãng phí, thất thoát, thậm chí nạn bòn rút, cắt xén đang rất phổ biến hiện nay.

Thủy Chung
thực hiện