Ở tuổi 61, đã nghỉ hưu được một năm, dù sáng nào cũng bận rộn với công việc của một người mẹ, người bà, nhưng nhà báo Kim Hải, nguyên Trưởng Ban Tin trong nước của Thông tấn xã Việt Nam vẫn giữ nguyên thói quen uống cà phê, một sở thích xem ra có vẻ lạ đối với một phụ nữ ở tuổi này. Nhưng chuyện cà phê ấy cũng những có nguyên do thú vị. Vừa pha cà phê mời khách, nhà báo Kim Hải vừa chậm rãi kể chuyện về hơn 40 năm làm báo của mình với những kỷ niệm ấn tượng về hoạt động của những nhà lãnh đạo cấp cao mà bà từng đi cùng để làm tin, viết bài.

Nhà báo Kim Hải, nguyên trưởng ban Tin trong nước TTX Việt Nam. Ảnh: TC

Biết uống cà phê là nhờ... đi theo cụ Trường Chinh

Năm 1981, chuẩn bị bầu cử Quốc hội khóa VII, khi đồng chí Trường Chinh, Chủ tịch UBTV Quốc hội khoá XI, đến nói chuyện với công nhân nhà máy điện Yên Phụ, nữ nhà báo trẻ Kim Hải được cử đi làm tin. Đúng thời điểm ấy, con nhỏ ốm, Kim Hải phải thức suốt đêm trông con nên sáng hôm sau, cô đạp xe đến nơi làm tin mà buồn ngủ díp cả mắt, nhiều khi lãng đi, không đủ tỉnh táo để ghi chép. Cuộc gặp gỡ và nói chuyện của đồng chí Trường Chinh với anh em công nhân diễn ra rất sinh động, nhưng Kim Hải chỉ nhớ được một số ý nên khi viết tin thấy thật sự lúng túng. Và tin viết ra đã không được như mong đợi, đến nỗi mặc dù Kim Hải đã có thâm niên hơn mười năm làm báo nhưng vẫn có đồng nghiệp phải “giải trình” với cụ Trường Chinh rằng đó là do Kim Hải mới vào nghề.

Sau khi được ông Việt Dũng, thư ký của cụ Trường Chinh bổ sung thông tin, Kim Hải đã viết lại tin một cách hoàn chỉnh. Khi mang tin lên để lãnh đạo duyệt, cụ Trường Chinh hỏi: "Thế cháu vào nghề bao giờ?" Kim Hải trả lời dạ thưa, cháu vào nghề năm 1966. Cụ bảo: "Cháu vào nghề thế là cũng lâu rồi, mà cháu viết cũng tốt, sao lại nói là cháu mới vào nghề nhỉ?". Nữ nhà báo trẻ ngượng nghịu và chỉ dám nghĩ trong đầu chứ đâu dám thưa với cụ rằng hôm qua mình quá buồn ngủ nên mới vậy. Nhưng từ đó trở đi, nhà báo trẻ Kim Hải tập cho mình thói quen trước khi đi làm việc đều uống một cốc cà phê cho tỉnh táo. Thói quen này đã theo nữ nhà báo trong suốt những năm hoạt động nghiệp vụ phóng viên cho đến tận bây giờ.

Trở lại với công việc đưa tin về hoạt động của cụ Trường Chinh. Ngay sau hôm xảy ra chuyện buồn ngủ nên không hoàn thành tốt nhiệm vụ, nhà báo Kim Hải lại được phân công đi viết tin tại một hội nghị về vấn đề dân tộc có cụ Trường Chinh dự. Sau khi hội nghị bế mạc, có xe đến đón Kim Hải đi gặp đồng chí Hồng Long, thư ký của đồng chí Trường Chinh. Hoá ra là tại hội nghị này, cụ Trường Chinh đã nhìn thấy cô nhà báo viết tin hôm trước, nên cụ bảo ông Hồng Long đưa cho cô xem đề cương bài viết của cụ để cô viết tin cho dễ. Kim Hải vô cùng xúc động vì sự quan tâm rất tế nhị của cụ Trường Chinh đối với mình và các phóng viên nói chung.

Nhà báo Kim Hải kể, Chủ tịch UBTV Quốc hội Trường Chinh lúc đó có tác phong làm việc rất cẩn thận. Tin bài đưa lên không chỉ được cụ sửa cẩn thận từ những dấu gạch nối, dấu chẩm, dấu phẩy mà khi duyệt xong bao giờ cũng được gửi lại trong phong bì làm bằng giấy bao xi măng dầy dặn, có dây cuốn chắc chắn. Cụ còn hay hỏi xem phóng viên đi về bằng gì, và khi biết Kim Hải đi bằng xe đạp, cụ dặn dò thế thì cháu đừng rẽ vào chợ hay vào đâu mà về thẳng cơ quan nộp bài rồi đi đâu hẵng đi. Rõ ràng cụ rất hiểu tâm lý phụ nữ là thích la cà mua sắm, dễ tạt vào chợ rồi biết đâu làm thất lạc giấy tờ quan trọng.

Với nhà báo Kim Hải những kỷ niệm tuy nhỏ như thế nhưng để lại những ấn tượng rất sâu sắc về vị lãnh đạo cấp cao nhưng thật bình dị, tình cảm và gần gũi với phóng viên.

Các nhà lãnh đạo hiểu và quý trọng báo chí

Nhà báo Kim Hải ra trường năm 1966. Người lãnh đạo đầu tiên mà cô viết về là Phó Thủ tướng Lê Thanh Nghị. Năm 1970, khi Hải Phòng vẫn còn đang trong giai đoạn chiến tranh phá hoại, Phó thủ tướng về thăm nhà máy đóng tàu Bạch Đằng. Hôm đó nhà báo trẻ được một người bạn gái làm bác sĩ cho mượn chiếc áo khoác nhung đỏ để đi đón lãnh đạo. Vậy là cô nhà báo trẻ măng diện áo đỏ nổi bật giữa những người công nhân được anh chị em nhờ lên tặng hoa Phó thủ tướng. Nhờ dịp may này mà Kim Hải trở thành đại diện công nhân lên tặng hoa lãnh đạo, lại còn được chụp ảnh chung với Phó thủ tướng.

Nhà báo Kim Hải cho rằng mình đã rất may mắn khi trong những năm đầu tiên bước vào nghề báo đã được gặp và làm việc với những nhà lãnh đạo cao cấp rất hiểu về nghề báo, luôn quan tâm tạo điều kiện để các nhà báo hoàn thành nhiệm vụ.

Nhà báo Kim Hải cùng với nữ đồng nghiệp Tô Kim Nhâm (cũng từng là Trưởng phòng Tin nội chính của TTX Việt Nam, nay đã mất) có nhiều cơ hội làm việc với đồng chí Xuân Thuỷ, Bí thư Trung ương đảng phụ trách báo chí. Ông luôn là người đứng ra tiếp đón và hướng dẫn các nhà báo hoạt động nghiệp vụ trong những cuộc tiếp khách của các cơ quan lãnh đạo đảng và nhà nước. Có điều rất thú vị là không những ông giải thích cho các phóng viên mọi vấn đề để họ có thể thông tin một cách dễ hiểu, gọn gàng, rõ ràng mà còn rất để ý "đãi ngộ" báo chí. Thời ấy, tuy điều kiện còn khó khăn của những năm tháng chiến tranh, nhưng các cuộc tiếp khách vẫn thường có bánh trái, hoa quả. Thấy các phóng viên mải mê tác nghiệp, khi tan cuộc bao giờ đồng chí Xuân Thuỷ cũng gói để phần cho cánh phóng viên mỗi người dăm ba chiếc bánh hay mấy thứ trái cây. Những việc đó tuy nhỏ nhưng đầy ắp tình cảm khiến các nhà báo rất cảm động.

Nhà báo Kim Hải tin rằng, cái được lớn nhất của các phóng viên đi theo làm tin, viết bài về các nhà lãnh đạo chính là cơ hội được học hỏi, được nghe truyền đạt trực tiếp về các vấn đề kinh tế - xã hội của đất nước, quan điểm, đường lối của Đảng và Chính phủ. Và sau này, khi ở cương vị Phó trưởng ban rồi Trưởng ban Tin trong nước của TTXVN, những kiến thức đó lại được khai thác, vận dụng, phục vụ cho những hoạt động nghiệp vụ thông tin hàng ngày.

Nhà báo Kim Hải còn lưu giữ rất nhiều kỷ niệm về những ngày làm việc sôi động ấy. Khi đất nước bước vào công cuộc đổi mới, Kim Hải và anh chị em phóng viên đã hăm hở chép tay các bài phát biểu của đồng chí Trường Chinh tại các hội nghị trung ương. Đó là những bài nói chuyện có sức hấp dẫn đặc biệt, súc tích và cởi mở. Những kiến thức thu nhận được từ đó đã được nữ nhà báo tích luỹ và sau này giúp bà tự tin lĩnh hội những thông tin chính trị - kinh tế - xã hội quan trọng khi được phân công làm phóng viên chuyên trách đi theo viết tin bài về hoạt động của Thủ tướng Phan Văn Khải.

Lợi thế của nhà báo nữ là sự tận tâm

Từng giữ trách nhiệm trưởng ban Tin trong nước của TTX Việt Nam, nhà báo Kim Hải tin rằng các phóng viên nữ là sự lựa chọn tốt cho vị trí phóng viên chuyên trách đi theo các nhà lãnh đạo dù hiện nay số lượng nhà báo nữ làm công việc này chưa nhiều. Phóng viên nữ có thể thích nghi với những vất vả, có sức chịu đựng và vượt qua khó khăn không kém phóng viên nam, nhưng phóng viên nữ lại có ưu thế hơn là luôn làm việc một cách tận tâm, tận lực. Tuy phụ nữ có những hạn chế so với các đồng nghiệp nam từ sức khoẻ đến sự ràng buộc bởi vai trò trong gia đình, nhưng điều đáng quý ở họ chính là thái độ học hỏi chân thành, ý thức trau dồi kiến thức và phong cách giao tiếp uyển chuyển, khéo léo.

Tuy nhiên, theo quan điểm của nhà báo trẻ Kim Hải ngày xưa và “nhà báo Kim Hải lão thành” hiện nay, dù là nam hay nữ, thì mỗi phóng viên chuyên trách đi theo các nhà lãnh đạo cao cấp đều phải đáp ứng yêu cầu công việc như nhau, đều phải bằng hiểu biết, bằng tác nghiệp, bằng tấm lòng, trách nhiệm của mình đối với công việc chung của đất nước để đem lại những tin, bài hay cho công chúng.

Dù là đi theo lãnh đạo nhưng xét cho cùng công việc của nhà báo là viết cho độc giả chứ không phải viết để lấy lòng lãnh đạo. Còn trong công việc, để có được sự cởi mở và tin cậy của các nhà lãnh đạo thì không gì hơn là phải tâm huyết với nghề, chịu khó học hỏi để có kiến thức sâu rộng về tất cả các lĩnh vực chính trị - kinh tế - xã hội. Có như vậy mới có được các tác phẩm báo chí trung thực, chính xác và hấp dẫn, góp phần phục vụ công cuộc phát triển kinh tế xã hội của đất nước.

Thuỷ Chung