Hài hước, tinh tế, tình cảm và hết mình vì công việc chung của quốc gia - đó là cảm nhận của nguyên đại sứ Trung Quốc tại CHDCND Triều Tiên Trương Đình Diên về cố Thủ tướng Chu Ân Lai. Trưởng thành từ những ngày tháng làm phiên dịch riêng cho Thủ tướng Chu, ông có nhiều kỷ niệm đáng nhớ với nhà lãnh đạo này.

Cố Thủ tướng Trung Quốc Chu Ân Lai.

Phải ăn no mới làm được việc

Lần đầu tiên tôi làm phiên dịch cho Thủ tướng vào mùa thu năm 1963. Khi đoàn văn hóa nghệ thuật của CHDCND Triều Tiên  đến thăm tôi cũng tham dự vào đoàn tiếp đón. Đoàn nghệ thuật lần đấy mang đến cho nhân dân Bắc Kinh một vở kịch đặc sắc đã tạo được tiếng vang lớn tại Triều Tiên lúc đó “Tuyên truyền viên Cách mạng”. Vở kịch này được đích thân cố Chủ tịch Kim Nhật Thành chấp bút sửa kịch bản và đã xem từ quá trình luyện tập đến công diễn.

Vì bận nhiều công việc nên Thủ tướng không xem được trọn vẹn vở kịch và đã đến nhà hát kịch đến hai lần, lần đầu xem nửa đầu của vở, lần thứ hai đến xem tiếp. Lần nào tôi cũng ngồi ngay sát ghế sau, dịch và giới thiệu chi tiết cho Thủ tướng những diễn biến của vở kịch. Xem xong, Thủ tướng rất thích thú. Ông đã mời cả đoàn nghệ thuật Bắc Triều Tiên đến dùng cơm tại vườn hoa phía Tây ngôi nhà nơi Thủ tướng ở.

Một buổi trưa giữa tháng 9, tôi đưa đoàn nghệ thuật Bắc Triều Tiên đến vườn hoa phía Tây. Đây là lần đầu tiên được đến nhà Thủ tướng Chu, với một người phiên dịch trẻ, mới được làm việc cho chính phủ được vài tháng, tôi cảm thấy hồi hộp vô cùng. Xuống xe, chúng tôi đi bộ qua một khoảng sân rộng, cây xanh um tùm đến một ngôi nhà “tứ hợp viện” cổ kính kiểu Nam Bắc Triều. Cánh cửa đã rộng mở, Thủ tướng đã đứng ở cửa từ lúc nào, bắt tay đón tiếp từng người một.

Phòng ăn không rộng lắm, bài trí khá giản dị với bộ ghế sofa màu nâu nhạt, bộ đồ trà truyền thống. Thủ tướng mời mọi người ngồi dần vào những ghế trong còn mình thì ngồi một chiếc tràng kỷ đơn. Hôm đó, trong phòng khách cũng có rất nhiều những nhân vật nổi tiếng trong giới nghệ thuật Trung Quốc, ngồi trên những chiếc ghế tựa vòng ngoài, tôi ngồi ngay sau Thủ tướng để tiện phiên dịch.

Trong lúc nói chuyện, Thủ tướng luôn có ý nói những câu ngắn, dừng lại theo từng đoạn nhỏ để tôi tiện dịch. Sau buổi nói chuyện Thủ tướng lại mời mọi người đến nhà ăn ở hoa viên, thư giãn để Chu Thủ tướng giới thiệu món ăn quê nhà: tôm cuốn hẹ và lá sen, tự tay gói, hướng dẫn mời mọi người thưởng thức. Tay phải không thuận nhưng ông vẫn luôn tay tiếp thức ăn mời mọi người.

Có thể là do lần đầu dịch còn căng thẳng, tôi cắm cúi dịch căng thẳng đến mức không dám ăn chỉ sợ bị dịch sót. Thủ tướng nhìn thấy thế liền gắp thức ăn cho tôi, vừa gắp vừa nhắc: “Cậu phải ăn đi chứ, không được để bụng đói làm việc đâu nhé”. Hài hước và cũng thật tinh tế, ông hướng mọi người một bữa ăn vui vẻ và thư giãn nhẹ nhàng, không bỏ qua một ai.

40 năm đã trôi qua, tôi vẫn nhớ sự chu đáo và thấu hiểu của một lãnh tụ đối với một người làm công tác phục vụ, một phiên dịch mới vào nghề. Câu nói  “phải no mới làm việc được” khiến mỗi lần tôi nghĩ lại đều ấm lòng.  

Họp đến 3 giờ đêm vẫn chưa nghỉ ngơi

Chu Ân Lai có thói quen làm việc về đêm, tôi may mắn có nhiều dịp theo Thủ tướng đến tham dự nhiều cuộc họp như thế, trong đó có 2 lần thực sự khó quên.

Lần thứ nhất là vào mùa xuân năm 1971, giải vô địch bóng bàn thế giới chuẩn bị được tổ chức tại Nhật Bản. Khi đó, đội bóng bàn của Trung Quốc đã mấy lần phải ngừng tham dự do ảnh hưởng tiêu cực của cuộc Cách mạng Văn hóa, quan hệ Nhật – Trung cũng có những khúc mắc. Rất trăn trở về việc này, Thủ tướng Chu Ân Lai rất mong muốn đưa đội bóng bàn sang thi đấu tại Nhật Bản. Ông cho rằng, đây là cơ hội để khẳng định nền thể thao Trung Quốc cũng như mở rộng giao lưu văn hóa nói chung. Vì thế, Thủ tướng Chu đã tổ chức nhiều cuộc họp vào buổi đêm, lắng nghe ý kiến các bên.

Đó cũng là thời gian mà vấn đề có 2 đại diện là Hàn Quốc và Bắc Triều Tiên đều tham dự giải bóng bàn này, nhiều vấn đề được đưa ra bàn bạc, tôi đều tham dự. Những cuộc họp thường được tổ chức vào buổi đêm, kéo dài 1 đến 2 tiếng đồng hồ, thậm chí hơn. Lần cuối cùng, cuộc họp kéo dài đến 3 giờ sáng hôm sau, tuy vậy sau khi cuộc họp kết thúc, Thủ tướng cũng không đi ngủ mà tiếp tục ngồi viết báo cáo, phân tích tỉ mỉ tình hình gửi lên cho Chủ tịch Mao Trạch Đông. Năm đó, đội bóng bàn đã được tiếp tục tham gia giải vô địch thế giới, mang niềm vui đến cả đội tuyển cũng như những người dân.

Lần thứ 2 là vào tháng 10/1973, cũng là một buổi họp đêm bàn về vấn đề CHDCND Triều Tiên trước Liên hợp quốc. Đang trên đường bay đến New York, tôi được gọi về. Đã mấy ngày, Thủ tướng Chu đều nghiên cứu kỹ càng bản ý kiến của Trung Quốc trình lên LHQ, tiếp tục tập hợp các chuyên gia bàn bạc. Lần này gọi tôi về là để bổ sung ý kiến.

Đôi mắt Thủ tướng đã trũng sâu, đôi “lông mày Chu tướng” trứ danh thường ngày cũng không dấu nổi vẻ mệt mỏi nhưng giọng nói của ông vẫn hồ hởi. Thủ tướng giải thích từng vấn đề nhỏ cho tôi nắm thật rõ rồi sáng hôm sau đích thân tiễn tôi ra sân bay. Đợt làm việc ấy thật căng thẳng mệt mỏi song bản ý kiến của phía Trung Quốc, qua sự “hiệu đính” của Chu Thủ tướng đã thành công, gây được tiếng vang tại Đại hội đồng LHQ, góp phần tạo sức ép giải tán “Ủy ban thống nhất và phục hưng Hàn Quốc”. 

Cố Thủ tướng Trung Quốc Chu Ân Lai (cầm hoa).

Lần gặp cuối cùng

Năm 1974, Thủ tướng Chu phải nằm viện. Tôi đọc báo biết tin mà lo lắng sốt ruột vô cùng nhưng không dễ gì mà có thể được vào thăm. May cho tôi lúc đó phái đoàn của Đại sứ quán CHDCND Triều Tiên tại Bắc Kinh đến bệnh viện thăm Thủ tướng, tôi được gọi đến làm phiên dịch, thế là được dẫn đoàn vào thăm cùng.

Hơn một năm không gặp Thủ tướng, thấy rõ là Thủ tướng đã gầy đi nhiều. Tuy vậy thần thái của Thủ tướng vẫn rất tốt, ông vẫn ngồi dậy trên chiếc ghế tựa, bắt tay hỏi han từng người đến thăm. Hôm đó Thủ tướng vẫn mặc một bộ đồ kiểu Tôn Trung Sơn nhưng không giống mọi ngày vẫn đi giày da, ông lại đi một đôi giày vải. Nhẹ nhàng hỏi chuyện mọi người, Thủ tướng còn nhắc về những hoạt động giao lưu văn hóa giữa hai nước. Sinh thời, Chu Thủ tướng luôn nhấn mạnh vai trò của văn hóa, lĩnh vực mà ông cho rằng người ta có thể bỏ qua những rào cản ngôn ngữ để hiểu nhau hơn.

Khi nhìn thấy tôi, ông cười và nói: “Chú Trương dạo này trông khỏe hơn, mập hơn, chắc không phải thức đêm nhiều”.

Một tháng sau có đoàn văn nghệ Hàn Quốc đến Bắc Kinh biểu diễn. Chúng tôi ai cũng mừng khi thấy Thủ tướng gượng đến tham dự. Lại được ngồi sau dịch cho Thủ tướng, tôi thấy thật hạnh phúc. Ông háo hức và say mê với từng tiết mục với một sự hứng thú rất trẻ trung.

Không ngờ đấy là lần cuối cùng tôi còn được gặp Thủ tướng.

Mỹ Trang
Theo Nhật báo Thế giới