Trước khi viết bài này tôi đã xem lại tài liệu về những người thầy, những bậc thầy lớn của mình về sách và đọc sách, về hạnh phúc và thành công nhờ có sách.

Tôi đọc lại về cố Chủ tịch Đảng Cộng sản Trung Quốc Mao Trạch Đông. Ông sinh năm 1893 tại tỉnh Hồ Nam. Dòng tộc của ông vào thời nhà Minh đã di cư từ tỉnh Giang Tây đến đây và nhiều đời làm nghề nông.

Mao Trạch Đông đã từng phục vụ trong quân đội tỉnh Hồ Nam. Sau đó ông trở về trường học. Sau khi tốt nghiệp Trường Sư phạm vào năm 1918, ông đã cùng với người thầy học và là bố vợ tương lai, giáo sư Dương Xương Tế lên Bắc Kinh, nơi giáo sư Dương nhận một chân giảng dạy tại Đại học Bắc Kinh. Nhờ sự giới thiệu của giáo sư Dương, ông được vào làm nhân viên thư viện của trường đại học. Khi đó Chủ tịch Mao học tại chức tại Đại học Bắc Kinh, nghe nhiều học giả hàng đầu giảng bài và đã học được rất nhiều điều. Chính những năm tháng làm việc tại thư viện đã cho ông một vốn kiến thức phong phú, một sự hiểu biết lớn lao, một trí tuệ tuyệt vời. Chính những cuốn sách ở thư viện kia đã giúp ông rất nhiều trong sự nghiệp sau này.

Lãnh tụ Trung Quốc Mao Trạch Đông đọc sách.

Tôi cũng nhớ đã đọc về cố Thủ tướng Chu Ân Lai, một nhà lãnh đạo vĩ đại của Đảng Cộng sản Trung Quốc, từng giữ chức Thủ tướng Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa từ 1949 cho tới khi ông qua đời tháng 1/1976, và Bộ trưởng ngoại giao từ năm 1949 tới năm 1958. Chu Ân Lai là một nhà ngoại giao tài năng, một con người uyên bác. Nhưng không có nhiều người biết rằng ông bị bệnh đường ruột. Và đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến ông có thư viện ngay trong… nhà vệ sinh. Chu Ân Lai là người thích sách và đam mê đọc sách.

Tôi cũng nhớ đến nhà văn hóa Nguyễn Khắc Viện và ngôi nhà nhỏ ở số 8A Nguyễn Chế Nghĩa. Một ngôi nhà nhỏ, rất nhỏ nhưng chan chứa tình người và có rất, rất nhiều sách. Vợ ông - bà Nguyễn Thị Nhất, người phụ nữ miệt mài sát cánh cùng chồng trong sự nghiệp giáo dục và trẻ em, dù đã 83 tuổi, nhưng ngày nào cũng đọc sách. Bà đọc sách thường xuyên vì bà tìm được rất nhiều niềm vui trong mỗi cuốn sách, cũng giống như chồng mình.

Đọc sách để thành công như Chủ tịch Mao Trạch Đông, như Thủ tướng Chu Ân Lai. Đọc sách để trở thành những nhà lãnh đạo như cựu Tổng thống Mỹ Ronald Reagan hay thống đốc bang giàu có hàng đầu của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ - California như Arnold Schwazenegger. Mỗi lần tìm hiểu về những người thành đạt, sự liên quan giữa sự thành đạt và sách, tôi lại càng hiểu thêm mối quan hệ này, càng hiểu thêm giá trị của sách.

Đọc sách là để tăng hiểu biết. Mọi nhà lãnh đạo đều rất cần tri thức, hiểu biết. Nhất là trong thời kỳ hội nhập thời đại mà chúng ta đang muốn đi tắt đón đầu như lúc này. Khi đọc sách, chúng ta vỡ vạc ra nhiều điều. Khi đọc sách chúng ta tranh luận với tác giả, đàm thoại với người viết, tâm sự với từng trang giấy, thư giãn với từng con chữ. Đọc sách là một thú vui, mang lại cho chúng ta cảm hứng không dễ gì có được.

Đọc sách để hiểu thêm về mình. Sách cũng chính là chiếc gương, khi đọc ta hiểu về các nhân vật trong sách và có cơ hội xem lại chính mình. 27/28 nhà lãnh đạo khi được hỏi khẳng định khi đọc sách bao giờ họ cũng nghĩ về bản thân, soi lại chính mình, ít nhất là có mong muốn cải thiện chính mình. Tôi mê những cuốn sách viết về những tấm gương. Mỗi nhân vật trong mỗi cuốn sách thật sự là tấm gương sáng. Ai làm lãnh đạo mà lại chẳng cần những tấm gương sáng.

Đọc sách mang đến cho các nhà lãnh đạo nhiều niềm vui, giúp họ thư giãn. 23/28 nhà lãnh đạo đã khẳng định điều này trong cuộc điều tra của tôi. Sách mang đến cho người đọc niềm tin, nụ cười, giúp chúng ta quên đi nỗi buồn, lo lắng, bức xúc. Sách giúp chúng ta, nhất là các nhà lãnh đạo giảm, thậm chí xóa đi tress. Trong vấn đề này, những cuốn sách trong tủ sách cuộc sống (self-help) giúp chúng ta rất nhiều.  

7/28 nhà lãnh đạo được phỏng vấn khẳng định họ mua sách để sưu tầm. Họ mua sách không chỉ để đọc mà còn để ngắm, để nâng niu, để vui với sách. Họ cho rằng mỗi cuốn sách là một tác phẩm nghệ thuật, là một công trình. Những cuốn sách trong bộ sưu tập của họ giúp họ thư giãn, làm cho họ thấy hơn ý nghĩa của cuộc sống, của công việc và của sự nghiệp của chính mình.

Tôi không thể không nhắc đến hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh bật khóc khi đọc Luận cương Tháng Tư của Lênin. Người khóc vì quá hạnh phúc, quá sung sướng. Người đã tìm thấy con đường giải phóng dân tộc. Việc đọc sách đã giúp Người không chỉ có được thành công, một thành công vĩ đại và vượt bậc mà còn mang lại cho Người niềm hạnh phúc, hạnh phúc ngay trong lúc đọc sách. Hạnh phúc có ngay trong từng trang sách, trong mỗi phút giây đọc sách.

Tôi rất mê một câu nói của Desiderius Easmus, đại loại là “Khi có ít tiền tôi mua sách. Phần còn lại tôi mua thức ăn và áo quần”. Nếu chúng ta biết giá trị của sách và tri thức, nếu chúng ta thực sự trân trọng và yêu quý sách và tri thức chúng ta nhất định có cách để tiếp cận nó.

Nguyễn Mạnh Hùng