"Tôi thì thích tham gia hoạt động đoàn thể, bởi vì ngoài việc được giao lưu với giới trẻ năng động, tôi còn học hỏi thêm được nhiều điều, nhưng dân tỉnh lẻ chúng tôi chả biết tham gia ở đâu cả" - Lê Ngọc Diệp - bạn trẻ 24 tuổi - hơi buồn khi nói về mong muốn của mình.

Là một "thủ lĩnh" sôi nổi và đình đám trong nhóm bạn của mình, nhưng Diệp vẫn mong muốn tham gia vào một tổ chức Đoàn hoặc Hội thanh niên nào đó. Diệp mong rằng điều đó có thể giúp cô "trước nhất là những mối quan hệ cộng đồng thân thiết, rồi trao đổi kinh nghiệm trong đời sống, tham gia vào những việc làm từ thiện, và nhiều thứ nữa mà cuộc sống hiện tại phản ánh"... 

Thanh niên tình nguyện tham gia khắc phục bão lụt. Ảnh: Thanh niên

Tìm nhóm - nhu cầu hoàn toàn tự nhiên

Tập hợp với nhau thành nhóm là nhu cầu hoàn toàn tự nhiên của giới trẻ, nên dù biết hay "không biết tham gia ở đâu" thì các bạn vẫn tự động sum họp tùy theo các mức độ tương đồng. Các bạn có thể gặp mặt trực tiếp để trao đổi, chia sẻ, nhưng cách thức "triệu tập" nhau nhanh chóng và tiện lợi nhất vẫn là khi online: qua chat, email, blog và đặc biệt là diễn đàn.

Cho dù bằng cách online hay offline thì trên con đường tìm lời giải đáp cho câu hỏi: "ta là ai và phải làm gì trong đời này", các bạn trẻ trẻ có xu hướng chia thành các nhóm nhỏ. Cách tổ chức nhóm kiểu này cũng giống như việc chia cả một đàn cừu lớn thành những "đàn", hoặc "nhóm" nhỏ hơn. Trong mỗi nhóm cừu, đều có một con dẫn đầu để cả đàn làm gương. Còn với cả bầy cừu, chúng luôn có "người chăn dắt" để đi cho đúng hướng.

Nhưng, thực tế là: có những đàn cừu nhìn vào con đầu đàn để tránh được những cạm bẫy và tiến về phía trước, có những đàn cừu lại dắt tay nhau (vô tình hoặc nhất quyết)... rơi xuống hố, có những chú cừu lạc đàn, và có rất nhiều chú cừu nữa không biết nên đi theo hướng nào...

Chỉ khi có khá nhiều chú cừu rơi xuống hố thì bầy cừu còn lại mới dáo dác đi tìm "người chăn cừu" và những chú cừu đầu đàn đủ-tư-cách. Có nhiều chú tìm được sự chỉ dẫn và hướng đi đúng, nhưng lại có không ít chú lỡ sa chân hoặc vẫn bơ vơ đâu đó... Sự thật phải thừa nhận: trách nhiệm của "người chăn cừu và những con đầu đàn" - mà ở đây, có thể hiểu, đó chính là các Đoàn và Hội thanh niên, cán bộ đoàn nói chung - không thể coi là nhỏ.

Đức Nghiệp - một cán bộ Đoàn của Đại học Quốc gia Hà Nội - đã "vạch đường chỉ lối" rằng: "Trong giai đoạn hiện nay, với rất nhiều sự thay đổi lớn của xã hội, tư tưởng của con người cũng có nhiều sự thay đổi, đặc biệt là tầng lớp thanh niên. Dường như một bộ phận lớn thanh niên, sinh viên thời nay không còn hoặc rất ít quan tâm đến những hoạt động chung, họ không muốn gắn bó vào tập thể mà chỉ tìm niềm vui trong những nhóm bạn bè nhỏ với những thú vui mới của thời đại, điều nguy hiểm là những thanh niên như vậy sẽ có bản lĩnh chính trị rất kém.

Trong thời điểm chuyển giao xã hội này, hơn bao giờ hết, vai trò của Đoàn Thanh niên trở nên vô cùng quan trọng, bởi chỉ có tổ chức Đoàn và các phong trào thanh niên mới có thể tiếp cận một cách gần gũi được với giới trẻ, hướng họ theo những suy nghĩ và đi con đường đúng đắn. Nhưng để Đoàn Thanh niên phát huy được vai trò của mình, cần phải có đội ngũ cán bộ Đoàn có năng lực, nhiệt tình, sáng tạo, có bản lĩnh chính trị, đối với thời cuộc phải nhanh nhạy, bắt kịp với xu hướng phát triển. Có như vậy phong trào Đoàn mới có thể duy trì, có thể lôi cuốn mọi người cùng tham gia".

Nhưng....

Chỉ là một hiện tượng?

Bạn có tham gia sinh hoạt Đoàn thanh niên tại khu vực hoặc trong tập thể của mình không? Câu trả lời của bạn Phan Hoa - 24 tuổi - ở Hà Nội là:

- Tớ vẫn tham gia sinh hoạt đoàn phường đầy đủ đấy!

- Thế à, thế bạn tham gia những hoạt động gì?

- Tớ chả làm gì cả, chỉ đi họp cho đủ mặt. Hôm đi họp về bầu cử, tớ được 10.000 đồng. Ngoài ra, tớ cùng với mấy bạn thi trượt đại học và thất nghiệp tham gia vào Đoàn để dạy các cháu học hát, múa, bơi lội, võ, thể dục nhịp điệu trong mùa hè. Mùa đông thì chả biết các bạn Đoàn viên khác làm gì đâu. Nói chung, 1 năm tổ chức được cho các cháu 1/6 và Trung thu, 1 lần hiến máu nhân đạo, 1 lần đi cổ vũ cho giải đấu thể thao của các bác cựu chiến binh. Nhưng tớ chả bao giờ đi đâu, chỉ đi họp thôi, vì đi họp có tiền.

- Các bạn có bao giờ trao đổi hoặc tìm hiểu về chính trị?

- Có chứ, nhưng chẳng nhớ được gì đâu. Vì lĩnh tiền xong, tớ ngồi một lúc rồi đi về, không nghe nữa.

- Cách thảo luận là gì?

- À, thì có một người nói, tất cả mọi người khác vỗ tay.

- Bạn có hiểu gì không?

- Không, tớ chẳng hiểu gì, chẳng ghi cái gì cả. Vì ghi xong thì vứt đi à. Tớ có quan tâm tới chính trị đâu.

- Còn các vấn đề trọng đại của đất nước?

- Tớ tự tìm hiểu, vì đọc báo trên net nhanh hơn là chờ ai đó nói cho mà biết".

Chiếc áo cũ có còn mặc vừa?

"Long ạ, tớ thấy tổ chức Đoàn thanh niên của cậu chả khác gì tổ văn nghệ" - cô bạn sinh viên không ngần ngại nói thẳng sự thật này cho cậu Bí thư Đoàn của lớp K46 Báo chí trường ĐHKHXH NV HN trong buổi họp lớp. Trong khi đó, cái mà thanh niên cần là gì?

Lê Hoàng Thủy Vân - Bí thư Đoàn phường Hàng Bông. Ảnh: K.Minh

"Các hoạt động của Đoàn hay Hội cũng chỉ bó quanh câu chuyện đàn ca hát nhảy là chính, chưa thực sự đi sâu vào bản chất và nhu cầu thực sự của thanh niên. Cái thanh niên cần là tri thức và công việc. Phong trào Đoàn Hội chưa thực sự chạm tới tầng vỉa quan trọng này của sinh viên, thanh niên.

Thời sinh viên, tuổi thanh niên vui vẻ là đáng quý, thời gian là đáng trân trọng. Nhưng quý hơn cả là tri thức học đường, tri thức cuộc sống lĩnh hội được. Điều đó thì phong trào thanh niên, Đoàn Hội chưa thực sự phát huy tận cùng sức sáng tạo của người trẻ" - Bạn Hàn Sĩ Huy, sinh viên ngành Luật khẳng định.

"Chưa thực sự chạm tới tầng vỉa quan trọng" của thanh niên, nhưng phương pháp "thuộc lòng" để giáo dục, rèn luyện thanh niên lại đang rơi vào tình trạng mà như chị Lê Hoàng Thủy Vân - Bí thư Đoàn phường Hàng Bông - nói: "Nó là công thức bắt buộc phải làm thế".

Liệu cái công thức đó có còn cho ra kết quả như mong muốn? Câu trả lời là: "chúng ta đã đánh mất một sân chơi lớn để thanh niên đè nén cái vô thức tính dục cũng như để “xả” bản năng quậy phá là các sinh hoạt thể dục thể thao và văn hóa nghệ thuật phù hợp với tâm sinh lý của thanh niên. Người ta hiểu khái niệm về xã hội hóa thể dục thể thao chưa đúng, người lớn chưa nhận thức được vai trò quan trọng của thanh niên và sự “xả” đối với họ, mà thông thường là đưa ra các món không phù hợp hay mang tính áp đặt. Chúng ta chưa hiểu được rằng chính thanh niên mới có thể là thủ lĩnh của thanh niên, chính thanh niên mới biết được mình cần gì!".

Chờ gì ở tư duy "ĐỢI"?

"Bốn năm công tác phong trào Đoàn và Hội, kỷ niệm đáng nhớ nhất của tôi là mùa hè tình nguyện nhiều duyên nợ và kỷ niệm xanh màu chè Đại Từ, Thái Nguyên. Phải qua một cuộc tranh luận nảy lửa ở lớp, người nọ bảo vệ người kia, tôi, sinh viên Khoa Luật năm nhất mới có mặt nơi mảnh đất ấy. Qua cuộc tranh luận trên lớp ấy, tôi mới thấy sự khốc liệt của sức ỳ tư duy thế hệ trẻ. Thường chúng tôi tranh giành những điều tưởng chừng như thăng tiến cho ngày mai lập nghiệp, để rồi đánh mất những thời khắc sôi động quý giá của tuổi trẻ, của thời sinh viên.

Sức ỳ đó thể hiện ở tác phong ĐỢI trong câu chuyện phong trào. Không có sự độc lập tư duy và độc lập hành động trong hoạt động xã hội. Cần ĐỢI rất nhiều chỉ đạo hướng dẫn của Đoàn cấp trên, của cấp uỷ mới thực sự triển khai được công việc phong trào. Sức ỳ còn thể hiện ở sự hướng ngoại một cách dè dặt và thiếu hiểu biết". Bạn Hàn Sĩ Huy chia sẻ.

Theo bạn Huy, nguyên nhân chính đó là các bạn trẻ còn "ngại va chạm đặc biệt là sự va chạm về tư duy. Điều này thật đáng sợ".

"Bên cạnh đó, còn là sức ỳ của cơ chế hoạt kinh phí hoạt động Đoàn Hội bị bó cứng vào chỉ tiêu của cấp uỷ, cấp trên, sự chỉ đạo nhiều khi không có kinh nghiệm thực tế về hoạt động phong trào thanh niên. Việc hoạt động cầm chừng, hoạt động lấy lệ, hoạt động theo chỉ tiêu là có thật".

Thanh niên chưa chịu... hiểu Đoàn - Hội!?

1. Sau 3 năm làm cán bộ Đoàn, chị Thủy Vân cho rằng: "Cái dễ khi tiếp cận với các bạn thanh niên là họ năng động, nhiệt tình, thể hiện được trách nhiệm. Cái khó khi tiếp cận là do các bạn không hiểu rõ được tính chất của các hoạt động Đoàn - Hội. Nhiều bạn tham gia hoạt động với mình cũng chưa chắc đã hiểu vai trò của Đoàn thanh niên, Hội liên hiệp thanh niên là như thế nào, các nhiệm vụ mà các bạn đó làm hàng ngày nó tác động tốt như thế nào. Nhiều khi các bạn tham gia cũng chỉ do nhiệt tình thôi, chứ không hiểu lắm".

2. Tại diễn đàn của sinh viên một trường đại học: "Câu hỏi thảo luận: Trong đời sống sinh viên trường ta, Đoàn hay Hội có vai trò quan trọng hơn? Lý do?"

Thành viên thứ nhất: "Để vấn đề này được thảo luận hiệu quả, trước hết, xin hỏi các Thủ lĩnh cao nhất của Đoàn - Hội trường:
- Vị trí, vai trò của Đoàn - Hội trong hệ thống xã hội nước ta nói chung, thì chúng em đã rõ.
- Xin các anh chị cho biết vị trí, vai trò của Đoàn - Hội trong học đường (đại học) nói chung và trong các mặt hoạt động, sinh hoạt của sinh viên nói riêng".

Thành viên thứ hai: "Dạ, cũng chưa rõ đâu ạ. Vẫn còn mơ hồ lắm".

Thành viên thứ ba: "Mong các bác giới thiệu hết, cho đỡ phải nói nhiều lần".

Thành viên thứ tư: "Vị trí, vai trò của Đoàn là: (...) - Trích nguồn: Đoàn Văn Thái, NHẬN THỨC VỊ TRÍ, VAI TRÒ CỦA ĐOÀN THANH NIÊN CỘNG SẢN HỒ CHÍ MINH TRONG TÌNH HÌNH MỚI, Tạp chí Cộng sản.

Thành viên thứ tư: "Vị trí, vai trò của Đoàn là: (...) - Trích từ VN Media.

Thành viên thứ năm (là một cán bộ Đoàn trường): "Đoàn Thanh niên và Hội Sinh viên Nhà trường là bộ phận cấu thành hệ thống chính trị-xã hội của Nhà trường và là (....)"

Thành viên thứ ba: "Mình muốn mọi người cắt nghĩa nó đơn giản hơn có được không ạ?"

Thành viên thứ hai: "Công nhận là nghe xong mình vẫn còn mơ hồ lắm lắm, có bác nào giải thích được đơn giản và ngắn gọn hơn không???"

Thành viên thứ sáu: "Thế này nhé, chúng ta có thể tạm hiểu Đoàn-Hội như sau (...)".

3. Câu hỏi cuối cùng: Rốt cục thì thanh niên chưa chịu hiểu Đoàn hay Đoàn chưa làm cho thanh niên hiểu rõ về mình?

K. Minh