(Lanhdao.net) - Tháng 6. Tháng bắt đầu cho mùa cao điểm thanh niên tình nguyện trong cả nước, đặc biệt là với sinh viên. Tuy nhiên, dù thực tế có tổ chức, song giới trẻ vẫn "khát" các hoạt động rèn luyện và "khát" có được nơi để thể hiện sức trẻ và bản lĩnh của mình. Tại sao? Tại nếu như những cán bộ, những người thủ lĩnh chỉ mang trong đầu những tính toán cho tương lai chính trị của mình thì sẽ luôn sợ... đổi mới.

* Thủ lĩnh Đoàn - Áp lực đổi mới từ chính thanh niên

Cách đây không lâu, Diễn đàn lãnh đạo trẻ châu Á Hitachi (HYLI 8) - nơi các thủ lĩnh sinh viên được làm công việc của một nhà lãnh đạo - sau 10 năm ra đời, lần đầu tiên có sự góp mặt của Việt Nam. Nghiêm túc, chuyên nghiệp và đầy tính thực tế, thế nên, dù tập trung vào các chủ đề bị giới trẻ coi là khô khan, diễn đàn vẫn là sự lựa chọn của bất kỳ bạn trẻ nào nếu có cơ hội.

Sau cuộc trải nghiệm hiếm có, ngoài những kiến thức, kinh nghiệm thu nhận được, 3 trong 4 sinh viên đại diện cho nước chủ nhà đều cảm thấy một sự thiếu vắng: thiếu vắng những cơ hội rèn luyện thực sự như vậy dành cho sinh viên nói riêng và giới trẻ Việt Nam nói chung.

Ắt hắn sẽ có người nhắc lại từ “thiếu vắng” ấy với một dấu hỏi kèm theo vì trường đại học nào của Việt Nam cũng có Đoàn Thanh niên - một tổ chức chính trị xã hội có nhiệm vụ rèn luyện, giúp đỡ Đoàn viên sinh viên.

Thế nhưng, bên cạnh việc công nhận vai trò to lớn của Đoàn thanh niên trong sự trưởng thành của thanh niên, sinh viên, có một thực tế mà không ít người đã lên tiếng cảnh báo: đó là việc tổ chức các hoạt động mang tính quá phong trào trong các trường đại học.

Ông Nguyễn Văn Phong, Bí thư Thành đoàn Hà Nội, cũng thẳng thắn thừa nhận, một trong những nguyên nhân của tình trạng đó xuất phát từ đội ngũ cán bộ Đoàn. Họ đã thiếu kỹ năng, lại chậm thay đổi và bị động trước những yêu cầu rất thực tế của giới trẻ hiện nay.

Và giờ, trước yêu cầu phát triển, họ đang phải đối mặt với một thách thức mang tên “Đổi mới tư duy” trong cách thức triển khai các hoạt động của mình.

Câu chuyện hoạt động Đoàn trong các trường đại học

Nguyễn Đắc Vinh - Bí thư Đoàn Đại học Quốc gia Hà Nội. Ảnh: M.C

Nhìn nhận hiệu quả hoạt động Đoàn trong trường đại học dưới góc độ của một cán bộ Đoàn nhiều kinh nghiệm, ông Nguyễn Đắc Vinh - Bí thư Đoàn Đại học Quốc gia Hà Nội, cho biết: “Nếu xét theo tiêu chí rèn luyện Đoàn viên, đối với các cán bộ Đoàn thì được. Còn nếu xét theo góc độ Đoàn viên thì kết quả còn hạn chế”.

Theo ông Vinh, với vai trò là một tổ chức dành cho thanh niên, sinh viên, trong các trường đại học, Đoàn chưa thực sự trở thành người bạn song hành cùng sinh viên. Ông nói thêm: “Khi đoàn viên có vấn đề gì, gặp khó khăn hay cảm thấy vui mừng, không thấy họ chia sẻ với tổ chức Đoàn. Như thế là phong trào Đoàn của chúng ta vẫn xa Đoàn viên, dù đó là Đoàn viên của mình”.

Chia sẻ quan điểm của ông Vinh, ông Nguyễn Thanh An - Bí thư Đoàn trường Đại học Ngoại thương Hà Nội, đã thẳng thắn nhận định rằng phong trào hiện nay cần phải được xem xét lại.

Ông An bày tỏ: “Trên quan điểm của cá nhân tôi, phong trào hiện nay, thực chất cần phải được xem xét thật nghiêm túc. Bởi vì, có những thứ đã lâm vào mức tương đối báo động, như cách tập hợp và thu hút thanh niên chẳng hạn… Tôi thấy thanh niên thường được thưởng thức lại những mô hình quen thuộc. Ngay cả những trong hoạt động, cho đến thời điểm này, mặc dù khá nở rộ mô hình nọ, mô hình kia, nhưng thực chất phong trào vẫn chưa có gì đổi mới”.

Ông Thanh An lý giải, đối với một hoạt động phong trào, đặc biệt là phong trào lấy đối tượng là những người trẻ, thiếu sự mới mẻ chính là nguyên nhân khiến bản thân phong trào giảm dần tính hấp dẫn.

Với những nhận xét ấy của chính các cán bộ Đoàn, cũng không khó lý giải tại sao hiện nay nhiều sinh viên thờ ơ với phong trào Đoàn đến vậy.

Hoạt động Đoàn dễ gây ác cảm? Cán bộ Đoàn dễ bị hiểu sai?

Nguyễn Thanh An - Bí thư Đoàn trường Đại học Ngoại thương Hà Nội. Ảnh: M.C

Một trong những đặc điểm nổi bật của phong trào Đoàn thời kỳ mới là tính bắt buộc trong sinh hoạt Đoàn đối với các Đoàn viên ngày càng giảm dần và tính tự nguyện ngày càng tăng lên. Để kiếm tìm một hướng đi cho tương lai, thanh niên, hiện nay có nhiều lựa chọn. Và Đoàn chỉ là một trong nhiều lựa chọn trải ra trước mặt họ.

Ông Nguyễn Quốc Tuân - nguyên Bí thư Đoàn trường Đại học Phương Đông, nhận định: “Trong khi tính bắt buộc giảm dần, thì ngày càng có nhiều sự hấp dẫn vây quanh các bạn sinh viên… Và nếu Đoàn không đủ sức níu giữ họ, họ sẽ cảm thấy chán. Không tham gia sinh hoạt Đoàn, họ có thể tham gia những hoạt động nhóm khác. Họ sẽ tự hỏi, nếu Đoàn không có gì hấp dẫn, không mang lại lợi ích, tại sao tôi phải tham gia Đoàn”.

“Điều đáng buồn, là hiện nay, không có nhiều cán bộ Đoàn, tôi không dùng từ thủ lĩnh Đoàn, nhận ra được sự thay đổi ấy. Họ vẫn suy nghĩ rằng Đoàn đòi hỏi Đoàn viên phải thế này, Đoàn viên phải thế nọ. Đã là Đoàn viên thì phải bắt buộc tham gia chương trình này, chương trình kia… Cán bộ Đoàn phải nhìn rõ một thực tế là công tác Đoàn hiện nay không thể bắt buộc được nữa mà phải trông chờ vào sự tình nguỵện. Mà muốn người ta tình nguyện thì phải có cái gì đó hấp dẫn người ta”.

Ông Tuân kết luận: “Chừng nào chúng ta chưa thực sự coi đó là yếu tố then chốt trong hoạt động Đoàn, thì lúc đó, phong trào Đoàn vẫn còn ảo tưởng và mơ hồ”.

Còn ông Nguyễn Thanh An cũng cho rằng yếu tố khiến sinh viên không muốn tham gia các phong trào Đoàn là vì “những mục tiêu mang tính chính trị quá cao” và một bộ phận cán bộ Đoàn “mang nặng yếu tố chính trị” – cách ông gọi những người muốn theo đuổi một sự nghiệp chính trị cá nhân thông qua hoạt động Đoàn.

Với các mục tiêu mang nặng tính chính trị như thế, nhiều mô hình hoạt động của Đoàn trở nên không phù hợp với nguyện vọng và tâm lý của tuổi trẻ. Đó không phải là những mô hình hoạt động mà được xây dựng dựa trên việc lắng nghe sinh viên - chủ thể của phong trào - một cách toàn diện.

Vì thế, phong trào cần sự đổi mới. Tuy vậy, những cán bộ mang trong đầu những tính toán cho tương lai chính trị của mình lại sợ đổi mới. Ông Thanh An lý giải: “Nếu ai đó dám đổi mới thì họ phải chấp nhận thử thách. Càng làm cái gì đó mới thì càng dễ mắc lỗi. So với những con đường mòn, con đường mới bao giờ cũng khó xuất phát, nhiều chống gai và dễ gặp “bom, mìn” hơn”.

Cán bộ Đoàn trường cần gì để trở thành thủ lĩnh sinh viên?

Nguyễn Quốc Tuân - nguyên Bí thư Đoàn trường Đại học Phương Đông. Ảnh: M.C

Tất nhiên, điều trước tiên họ cần là phải hiểu, sinh viên mong muốn gì.

“Cái sinh viên cần hiện nay là tổ hợp hài hoà cho mình tất cả mọi thứ: kiến thức và kỹ năng xã hội”, ông Tuân cho biết. “Tôi nghĩ, điều hấp dẫn nhất đối với các bạn sinh viên chính là những thứ kích thích mong muốn vượt thử thách để vươn lên cao hơn của người trẻ … Làm sao để các bạn tin tưởng rằng với khoảng thời gian rèn luyện trong trường đại học, khi ra trường, với những kiến thức đã có, các bạn có thể làm việc ở bất kỳ đâu. Đó chính là cái mà Đoàn cần làm nhất”.

Nhưng để có một phong trào sắc bén thì cần có một người định hướng tốt. Bí thư sẽ vừa phải là người định hướng, vừa phải là người hành động sao cho những người còn lại nhìn vào mình mà yên tâm làm việc.

Còn ông An lại cho rằng yếu tố cần thiết đầu tiên phải là sự vô tư: “Tâm lý sợ đổi mới xuất phát từ mối e ngại những thách thức nảy sinh trong quá trình đổi mới. Tôi nghĩ, một cán bộ Đoàn muốn đổi mới thì không nên nặng về chính trị … Tức là nếu đã làm phong trào thì phải thật vô tư”.

Vậy là muốn thay đổi về tư duy hoạt động Đoàn thì các cán bộ Đoàn cần có các cách thức tiếp cận mới đối với sinh viên, điều đó cũng đồng nghĩa với việc các cán bộ Đoàn sẽ phải trang bị cho mình những kỹ năng khiến họ trở nên có sức hấp dẫn và phát huy tối đa khả năng của những người quanh mình.

M.C